تاریخ سوسیالیسم

خلیل ملکی یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخِ سیاسی ایران است. کسی که پیش از انقلاب یا در بندِ نهاد حاکم بود یا آماج انتقادهای مخالفان حکومت. او نظریه‌پرداز، تحلیل‌گر، نویسنده، مترجم و روزنامه‌نگاری بود که تقریباً تمام زندگی‌اش را وقف بهبود میهن و سرنوشت هم‌میهنانش کرد، هرچند جامعه‌ی خودکیش و هیاهوطلب آن زمان هرگز قدرش را نشناخت. او از اعضای 53 نفر بود که در دوره‌ی پهلوی اول به زندان افتاد و پس از سقوط رضاشاه، به حزب توده پیوست و سپس در سال 1326 از این حزب جدا و به منتقد جدی سیاست‌های حزب توده تبدیل شد. نخستین کسی بود که تبعیت محض احزاب کمونیست از اتحاد شوروی را مردود دانست و تا آنجا پیش رفت که با نوشتن مقالاتی، ماهیت سوسیالیستی نظام حاکم بر اتحاد شوروی را مورد تردید قرار داد. برای ملکی، سوسیالیسم بدونِ وجه دموکراتیک آن معنا نداشت و عدالت اجتماعی برایش در کنار دموکراسی و آزادی‌های فردی و اجتماعی اهمیت پیدا می‌کرد.ملکی یکی از معدود کنشگران سیاسی در تاریخ معاصر ایران است که برداشت‌های مختلفی از سیاست‌ورزی او وجود دارد و همین امروز را همچنان، پس از گذشت بیش از 50 سال از مرگش، به چهره‌ای مهم و قابل بحث تبدیل کرده است.